Ciekawi cię, jak Włosi obchodzą Święta Bożego Narodzenia? To dla nich czas wyjątkowych tradycji, rodzinnych spotkań i niezwykłego bogactwa smaków. Poznaj zwyczaje i kulinarne sekrety włoskich świąt. Sprawdź, jakie produkty z Herbataikawa.pl możesz wykorzystać, by stworzyć niepowtarzalny, włoski klimat przy własnym stole!

Święta Bożego Narodzenia we Włoszech

Boże Narodzenie we Włoszech obchodzi się podobnie, jak w Polsce – Wigilia przypada na 24 grudnia (Vigilia di Natale), święto Bożego Narodzenia na 25 grudnia (Natale), a drugi dzień świąt to 26 grudnia, czyli dzień św. Szczepana (Santo Stefano)[1,2,3].

Włoskie święta są pełne kolorowych dekoracji, rodzinnych biesiad oraz tradycji z różnych regionów Italii. W centrach miast pojawiają się szopki. Włosi mają też swoje tradycje, nieco różne od naszych:

• - W Wigilię 24 grudnia rodziny spotykają się na kolacji, ale prezenty najczęściej otwierane są dopiero rano 25 grudnia.
• - Wielu Włochów uczestniczy także pasterce, czyli mszy rozpoczynającej się o północy z 24 na 25 grudnia, nawet jeśli nie chodzą do kościoła na co dzień. Dla dużej części społeczeństwa jest to ważny element świątecznych obchodów – Msza Święta w Bazylice św. Piotra w Watykanie ma charakter międzynarodowy i jest szeroko transmitowana.
• - Na stołach nie podaje się mięsa – głównie ryby i owoce morza, podczas gdy w Polsce królują dania postne i tradycyjne wigilijne potrawy z kapustą, grzybami i karpiem na czele. Włosi jedzą w Wigilię również makarony i swoją wersję świątecznych pierogów[4].
• - 26 grudnia to bardzo rodzinny dzień – Włosi często odwiedzają krewnych i kontynuują świąteczną celebrację.

 

 

Święta Bożego Narodzenia we Włoszech – ciekawostki

- Co roku, w Wigilię w Ligurii pali się duży pień na znak szczęścia. Ta tradycja jest symbolem szczęścia i pomyślności. Pień, zwany il ceppo, wnosi się do domu i układa w kominku. Ogień powinien się palić aż do drugiego dnia świąt albo nawet do 6 stycznia – ma to umacniać nadzieję, ciepło i bezpieczeństwo dla całej rodziny przez cały okres Bożego Narodzenia. Dlatego pieniek musi mieć odpowiednią grubość i wielkość. Podczas tego czasu domownicy często modlą się, śpiewają kolędy i spędzają wspólnie czas przy palącym się ogniu. Ten zwyczaj ma bardzo głębokie korzenie i łączy w sobie aspekt symboliczny (światło, ciepło, ochrona) z rytuałami związanymi z zakończeniem starego i początkiem nowego roku[5,6].

- Typową tradycją są presepe – bożonarodzeniowe szopki, zarówno w kościołach, jak i domach. To bardzo stara włoska tradycja sięgająca średniowiecza i związana z św. Franciszkiem z Asyżu, który w 1223 roku stworzył pierwszą żywą szopkę (il presepe vivente) w małej włoskiej wiosce Greccio. Szopki te przedstawiają scenę narodzin Jezusa i zazwyczaj zawierają figurki Świętej Rodziny, pasterzy, Trzech Króli oraz zwierząt. Dla włoskich rodzin szopka jest ważnym symbolem Bożego Narodzenia. Znajduje się nie tylko w kościołach, ale także w zwykłych domach, szkołach i na placach miast. W wielu regionach Włoch istnieją nawet żywe szopki z prawdziwymi aktorami i zwierzętami, które są dużym wydarzeniem i atrakcją turystyczną. W Neapolu, szopki są wręcz elementem sztuki ludowej, gdzie figurki wykonuje się wykorzystując różnorodne, czasami współczesne motywy, co sprawia, że każda szopka ma swój niepowtarzalny charakter. Co ciekawe, dla Włochów ta tradycja jest często ważniejsza niż choinka, która nie zawsze gości w ich domach podczas świąt[7,8].

 

 

- Przed wręczaniem prezentów rodziny w Neapolu często grają w karty lub tradycyjną tombolę. Tombola to popularna włoska gra losowa, podobna do bingo, która podczas świąt Bożego Narodzenia stanowi ważny element rodzinnej zabawy. Uczestnicy otrzymują karty z numerami i żetonami, a prowadzący losuje kolejne liczby, które gracze oznaczają na swoich kartach. Gra toczy się do momentu, gdy ktoś skompletuje pełną linię lub całą kartę i wywołuje „tombola!", wygrywając tym samym nagrodę. Włoska tombola jest nie tylko rozrywką, ale również sposobem na budowanie więzi rodzinnych i podtrzymywanie tradycji – często liczby mają przypisane śmieszne lub symboliczne znaczenia, a cała gra odbywa się w radosnej, ciepłej atmosferze. Jest to typowa forma spędzania czasu razem przed Wigilią, która dodatkowo wzmacnia uczucie wspólnoty i oczekiwania na święta[9,10].

Kulinarne tradycje bożonarodzeniowe we Włoszech

Co włosi jedzą na Wigilię? Kolacja 24 grudnia jest bezmięsna, dlatego podaje się dania z ryb lub owoców morza, często jest to spaghetti alle vongole (z małżami), anguilla marinata (węgorz), carpaccio z łososia, focaccia, oliwki, bruschetta oraz sałatki z cytrusami. Ponadto na stołach często pojawia się smażony dorsz (baccalà), czy linguine z homarem. Po kolacji pije się aromatyczne herbaty lub kawy, np. włoskie espresso lub czarną herbatę[6].

Ponadto Święta we Włoszech pachną:

• - ravioli,
• - tortellini in brodo (bulionem z pierożkami),
• - lasagne z różnymi nadzieniami;
• - soppressą (salami),
• - radicchio (fioletową cykoria),
• - fasolą all'uccelletto (z oliwą i szałwią).

Deserowo króluje Panettone – włoski wypiek zwany „słodkim chlebem", w rzeczywistości będący specyficzną, dość trudną do przygotowania babką z bakaliami, dużą ilością masła, kandyzowanych owoców i skórek cytrusowych[11].

Ponadto często podaje się pandoro – inny rodzaj tradycyjnej babki włoskiej, na którą mówi się „złoty chleb", co nawiązuje do jej jasnej, złocistej skórki i delikatnej, miękkiej struktury. Jest szczególnie popularna na północy Włoch. Różni się od bardziej popularnego panettone tym, że nie zawiera bakalii ani suszonych owoców i ma bardziej jednolitą, puszystą strukturę. Często podaje się ją posypaną obficie cukrem pudrem z dodatkiem wanilii, co podkreśla jej świąteczny charakter[12].

Wśród świątecznych słodkości pojawiają się także: struffoli (kulki miodowe)[13] i gubana (focaccia z bakaliami).

Urządź święta po włosku – inspiracje z HerbataiKawa.pl

Inspirując się Włochami do wieczornego menu i świątecznych popołudni warto dodać czarną herbatę lub herbatę zieloną Dilmah oraz wykwintną włoską kawę – espresso Saquella, delikatne mieszanki ziołowe oraz bakalie jako dodatek do aromatycznego naparu.

Polecamy szczególnie autentyczne włoskie kawy z serii Saquella Original Italian:

- Saquella Intenso Bold Original Italian – ciemno palona mieszanka robusty i arabiki z Afryki oraz Ameryki Południowej, która gwarantuje mocne, intensywne espresso z charakterystyczną złocistobrązową cremą i wyjątkowo wysoką zawartością kofeiny. Jej bogaty aromat (przyprawy, czekolada, prażone orzechy) oraz intensywny, długo utrzymujący się posmak doskonale sprawdzają się nie tylko w espresso, ale też w cappuccino, latte czy metodach alternatywnych jak french press i drip. Idealna jako pobudzająca kawa poranna dla fanów głębokich, wyrazistych smaków;

- Saquella Grand Cru Rich Original Italian – ta średnio palona kawa to starannie dobrana kompozycja 80% arabiki i 20% robusty pochodzących z Ameryki Środkowej, Brazylii i Indii. Charakteryzuje się intensywnym aromatem z nutami czekolady, karmelu oraz prażonych orzechów, a jej smak jest łagodny i umiarkowanie mocny, co czyni ją idealną do picia przez cały dzień. Doskonale sprawdza się przy przygotowaniu espresso, lungo, cappuccino, latte, americano, jak również w metodach alternatywnych, takich jak french press czy drip, oferując zrównoważone i przyjemne doznania smakowe na każdą okazję.

- Saquella Bella Crema Smooth Original Italian – kawa średnio palona. Wyważona mieszanka arabiki i robusty z Brazylii i Indii, która zachwyca bogatym aromatem z nutami kwiatów, owoców i suszonych owoców. Jej smak jest intensywny i trwały, ale jednocześnie zrównoważony, dzięki czemu napar o średniej mocy można pić przez cały dzień. Idealnie nadaje się do espresso, cappuccino, latte, americano oraz do metod alternatywnych.

- Saquella Decaf Aromatic Original Italian – to starannie dobrana mieszanka arabiki i robusty z Ameryki Południowej i Afryki, o łagodnym i zrównoważonym paleniu. Charakteryzuje się silnym aromatem z nutami prażonych orzechów, owoców i kwiatów oraz trwałym, satysfakcjonującym posmakiem. Dzięki minimalnej zawartości kofeiny (mniej niż 0,1%) jest idealna do picia o każdej porze dnia, także po kolacji wigilijnej, zachowując przy tym pełnię smaku i aromatu. Sprawdza się świetnie także dla osób, które z przyczyn zdrowotnych muszą ograniczać lub niemal całkowicie wyeliminować kofeinę ze swojego menu.

 

 

Na świątecznym stole sprawdzą się też herbaty Dilmah w klimacie włoskich Świąt:

- Dilmah Italian Almond z t-Series – pachnąca aromatem włoskich migdałów, aromatyczna, o średniej mocy i słodkiej końcówce. Lekko słodowa, o głębokim, bursztynowym naparze i wspaniale mocnym aromacie włoskiego amaretto. Doskonała w towarzystwie ciast i innych świątecznych słodkości;

- Dilmah Italian Almond Tea z serii Exceptional – słodowa w charakterze czarna herbata cejlońska uprawiana na średniej wysokości, skomponowana z aromatem słodko-gorzkich migdałów włoskich. Napar średniej mocy, o bogatym bukiecie aromatów oraz przyjemnej, słodkawej końcówce. Wyjątkowo aromatyczna. Od podobnej Dilmah Italian Almond z t-Series wyróżnia ją nieco bardziej wyraźny aromat herbaty i nieco mniejsza ilość naturalnego aromatu migdałów;

- Dilmah Original Earl Grey z t-Series – Włosi uwielbiają bergamotkę – cytrusa przypominającego limonkę, którego nazwa pochodzi od włoskiego miasta Bergamo. Herbata Earl Grey tradycyjnie aromatyzowana jest właśnie tym owocem. Doskonale sprawdzi się jako tzw. palette cleanser, odświeżający kubki smakowe, a także napój po sutym obiedzie lub kontrastujący ze słodyczą ciast towarzysz deserów;

- Dilmah Vanilla – jako dodatek do herbaty Włosi w Święta często wybierają także aromantyczną wanilię. Czarna herbata z tą słodko pachnącą korzenną przyprawą doskonale sprawdza się jako dodatek do słodkości;

- Dilmah Earl Grey & Vanilla Luxury Artisan Tea z serii Reserve 85 – skoro Włosi uwielbiają bergamotkę i wanilię, to czemu nie połączyć ich obu z czarną herbatą i nie stworzyć idealnej kompozycji? Taka właśnie jest herbata Dilmah Earl Grey & Vanilla Luxury Artisan Tea. Efekt – cudowny, zrównoważony smak i oryginalna odświeżająca kwaskowość cytrusa połączona ze słodkawą końcówką dzięki aromatowi wanilii;

 

 

- Dilmah Ceylon Silver Tips White Tea – delikatna, prawdziwa biała herbata to świetny odświeżacz palety smaków (idealna do podania między różnymi daniami). Doskonale wspomaga trawienie po tłustych i sutych posiłkach. Jest też pełna antyoksydantów;

- Dilmah Christmas Tea Selection – dla tych, którzy lubią duży wybór i chcą dzielić się z bliskimi różnorodnymi smakami polecamy świąteczne opakowanie kolekcji herbat Dilmah.

 

 

Na koniec dodatki – kremy, sosy i syropy, które wzbogacą napoje i desery:

Fabbri Mixybar Amaretto – syrop migdałowy, doskonały jako dodatek do kawy i herbaty, a nawet pieczenia – zamiast aromatu do ciast;

Fabbri Gourmet Sauce Top Amaretto – gęsty sos o smaku włoskich ciasteczek migdałowych amaretti, idealny do deserów, polania babki czy Panettone;

Fabbri Crema Pistacchio – gęsty, kremowy spread idealny do babeczek, ciast, posmarowania Panettone i ubogacenia keksów czy piernika;

Fabbri Gourmet Syrup Vaniglia / Vanilla – syrop do kawy i herbaty o cudownie słodkim, świątecznym aromacie wanilii. Doskonały także zamiast aromatu do ciast bożonarodzeniowych;

Fabbri Mixybar Bergamotto Plus – syrop z bergamotki, cytrusa znanego z herbaty Earl Grey. Świetny dodatek do herbaty, kompotu z suszu, ziołowych naparów;

Fabbri Mixybar Nocciola Plus – intensywny orzechowy syrop do kawy i herbaty, który świetnie sprawdzi się także do aromatyzowania ciast i babek;

Fabbri Mixybar Falernum – syrop będący perfekcyjnym połączeniem kwaskowej limonki z aromatycznym, łagodnym w smaku migdałem. W aromacie wyczuwalne są także intensywne nuty imbiru i goździków. W smaku syrop jest świeży, intensywny i bardzo dobrze zbalansowany na podniebieniu, z utrzymującym się korzennym posmakiem. Ta odświeżająca kompozycja doskonale sprawdzi się w zimnych napojach, koktajlach i drinkach, a także jako dodatek do receptur świątecznych ciast;

Fabbri Mixybar Orzata – syrop orszadowy, czyli jeden z tych składników, które „robią różnicę". Delikatny i nieinwazyjny dodatek, który nadaje napojom i ciastom migdałowego posmaku;

Fabbri Mixybar Triple Sec – syrop z wyraźnym posmakiem i aromatem kwaskowych skórek kandyzowanych. Nadaje koktajlom, herbacie i kawie pomarańczowy, wytrawny akcent, wzbogacając ich smak i nadając wyjątkowy aromat. Świetnie sprawdzi się także jako aromatyczny dodatek do babki, keksu czy piernika;

Fabbri Gourmet Sauce Pistacchio – gęsty sos do polewania deserów;

Fabbri Amarena – kultowe włoskie kandyzowane wiśnie w syropie. Doskonały dodatek do świątecznych ciast, keksów, babek, pierników. Co ciekawe może posłużyć także do dekoracji pieczeni, jako dodatek do kaczki, czy słodko-słonych sałatek z wykwintnymi serami i orzechami.

Tego roku, na święta spróbuj smaków Italii. Być może na stałe zagoszczą w twoim domu!

Włoskie tradycje bożonarodzeniowe i zwyczaje w Polskim domu

Warto także wprowadzić do repertuaru świątecznych tradycji, kilka miłych włoskich zwyczajów:

• - całowanie się pod jemiołą (baciarsi sotto il vischio) w prawdzie nie jest we Włoszech powszechną tradycją. Niemniej jednak, wiele włoskich rodzin na wzór Anglików wprowadziło ten uroczy zwyczaj do swoich świątecznych obchodów. Całowanie się pod jemiołą symbolizuje miłość, szczęście i pomyślność, a także jest związane z tradycją starożytnych kultur Celtów i Wikingów; jemiołę za roślinę o magicznych właściwościach chroniących i przynoszących płodność
• - pieczenie domowego Panettone (lub kupienie tradycyjnego włoskiego Panettone), a następnie wspólne krojenie i dekorowanie kawałków ulubionymi dodatkami przy świątecznym stole;
• - wspólne dekorowanie domu i świątecznego stołu;
• - przygotowanie małej, domowej szopki;
• - chwila na ciasto i kawę po wigilijnej kolacji;
• - wspólna gra planszowa (w duchu tomboli, którą też warto wypróbować!).

 

 

Prawdziwe włoskie Panettone – czemu warto?

Podczas krojenia autentycznego włoskiego Panettone świąteczny dom wypełnia się zapachem masła, kandyzowanych skórek i owoców oraz bakalii. Aromat Panettone otula cały dom ciepłem i zaprasza do wspólnego celebrowania grudniowych chwil, a każdy kęs przywołuje magię rodzinnych spotkań i tradycji.

W Polsce wciąż dość trudno kupić prawdziwe włoskie Panettone, ale już niebawem będzie ono dostępne w naszym sklepie!

- Panettone Cuor di Amarena Fabbri to serce świąt, które dzięki swojej intensywności smaku i idealnej teksturze łączy pokolenia przy stole – od babci, która pamięta dawne zwyczaje, po najmłodszych, dla których to pierwszy smak prawdziwych Włoch. A gdy dodasz do tego delikatny, kremowy smak wiśni kandyzowanych w syropie, cały świat staje się trochę bardziej magiczny.

 

 

- Panettoncino Cuor di Amarena Fabbri jest jak mały, osobisty prezent – łatwy do podzielenia się z bliskimi i idealny do wręczenia pod choinkę, z serdecznością. To więcej niż wypiek – to kawałek włoskiego świątecznego nastroju, który wprowadza do domu atmosferę radości, ciepła i wspólnoty. To właśnie ten smak, ta tradycja, i ta magia sprawiają, że Panettone od Fabbri nie jest zwykłym ciastem – to niezapomniana podróż do włoskiego świątecznego domu.

 

 

Możesz mieć w domu odrobinę magii włoskich świąt! Wypróbuj kultowe włoskie wypieki i tradycje i podziel się z bliskimi cząstką Italii. Niezależnie od tego, czy Twoje Święta będą bardziej polskie czy włoskie, mamy nadzieję, że wypełni je wspaniała rodzinna atmosfera i miłość.

Bibliografia:

1. https://it.wikipedia.org/wiki/Natale_in_Italia
2. Christmas in Italy - WhyChristmas.com
3. Christmas (Natale) - DuoItalian
4. Traditional Italian Christmas food: classic dishes and festive flavours — idealista/news
5. Boże Narodzenie w Ligurii ;) | That's Liguria!
6. Święta Bożego Narodzenia we Włoszech - Wigilia, potrawy i tradycje świąteczne - BelSole
7. https://www.parkervillas.com/italy-christmas-traditions/
8. Włoskie świąteczne tradycje. Włochy centralne - część druga. - Ochmilano.pl
9. https://www.napolisotterranea.org/en/the-neapolitan-tombola-the-traditional-neapolitan-christmas-game/
10. Tombola (game) - Wikipedia
11. The history of the panettone: the king of cakes | The Florentine The Florentine
12. Pandoro — The Golden Star of Italian Christmas
13. STRUFFOLI, CALZONCELLI & friends: Beloved Italian Christmas Traditions | calzoncelli, christmas, christmas 2019 and more | Magnifico Food Magnifico Curiosity blog